Przejdź do głównej zawartości

Kasztan czy kasztanowiec? I: czy kasztany są jadalne? | chestnut and Aesculus - Polish dilemmas


Kasztany to owoce kasztanowca lub kasztana. Botanicy nadając drzewu o nawie Aesculus hippocastanum nazwę kasztanowca wprowadzili nieco zamieszania w nasze życie. Jak gdyby tego było mało, z botanicznego punktu widzenia kasztany są... orzechami! Dla ogrodnika jest to fascynujące, ale dla pozostałych raczej mylące. Zatem usystematyzujmy:

Kasztan jadalny (Castanea sativa) należy do rodziny bukowatych (Fagaceae). Do tej samej rodziny należy np. buk i dąb.
Nasiona kasztana są jadalne (buka zresztą też, ale żołędzie to oddzielna historia). Nawet więcej - są całkiem smaczne. Nie jada się ich na surowo, ale po upieczeniu. W smaku są słodkie i mączyste. trochę jak słodki ziemniak. Mają przyjemny, słodki aromat. Nasiona zbiera się latem. Po wysuszeniu, w chłodnym i suchym miejscu można je przechowywać nawet 12 miesięcy. To dlatego można je kupić przez cały rok. Nawet w Warszawie można kupić przez cały rok takie prażone kasztany jak na zdjęciu powyżej - od ulicznych sprzedawców. Kasztany można też mielić na mączkę i przyrządzać z nich rodzaj owsianki, desery, pieczywo, ciastka czy placki.
Kasztan jadalny to okazałe, ładne drzewo. Ma pojedyncze, wydłużone i ząbkowane liście (rysunek poniżej). Kwiaty żeńskie ma małe i niepozorne, a męskie przypominające kwiaty leszczyny, ale układające się w formę sznura pereł. Okrągłe owoce są gęsto pokryte kolcami. W środku znajduje się do 3 nasion o cienkiej ale twardej, skórzastej łupinie i spłaszczonym kształcie, z jednej strony spiczasto zakończone.
W Polsce spotkać go można jedynie w ogrodach botanicznych i arboretach, czasem w starych parkach. Pochodzi z okolic Morza Śródziemnego.
kasztan jadalny - Castanea sativa

Kasztanowiec zwyczajny (Aesculus hippocastanum) należny do rodziny mydleńcowatych (Sapindaceae), więc nie jest spokrewniony z kasztanem jadalnym. Do tej rodziny należą m.in. klon i liczi. W Polsce brązowe i błyszczące nasiona kasztanowca nazywamy kasztanami i dlatego te dwa gatunki nam się mylą. Dodatkowo inne nazwy kasztanowca zwyczajnego to m.in. kasztan gorzki i kasztan dziki, co jeszcze utrudnia sprawę.
Nasiona kasztanowca są trujące ze względu na zawartość saponin. Są natomiast cennym surowcem zielarskim - ze względu na działanie uszczelniające naczynia krwionośne wyciągi z niedojrzałych owoców (zbieranych w lipcu) stosuje się w leczeniu zakrzepów, zastojów żylnych, nadmiernej przepuszczalności naczyń krwionośnych, ponadto: w stanach zapalnych i nieżytowych żołądka i jelit. Dojrzałe nasiona służą do produkcji kleju oraz do prania wełny, bawełny i lnu. No o oczywiście wspaniale nadają się do robienia ludzików.
Kasztanowiec zwyczajny to bardzo cenne, ozdobne drzewo: wysokie, o ładnym pokroju, miododajne. Został sprowadzony do Europy w XVI wieku z Półwyspu Bałkańskiego. W Polsce sadzono go w parkach od XVII wieku.
Liście są złożone i bardzo charakterystyczne - każdy chyba wie jak wyglądają, bo kasztanowce w Polsce rosną wszędzie :) Kwiaty - również bardzo charakterystyczne - grzbieciste, zebrane we wzniesione kwiatostany (rysunek poniżej). Owoce są nieco podobne do owoców kasztana, ale kolce są krótsze i jest ich zdecydowanie mniej. Nasiona (do 3 w owocu) są błyszczące i gładkie oraz okrągłe - bez spiczastego zakończenia:
kasztanowiec zwyczajny - Aesculus hippocastanum


Źródła:
Wielka księga warzyw, ziół i owoców, 2007, praca zbiorowa, Dom Wydawniczy Bellona
Zioła z apteki natury, 2007, praca zbiorowa, Publicat S.A.
Rysunek kasztana: Franz Eugen Köhler, Köhler's Medizinal-Pflanzen (Wikimedia Commons)
Rysunek kasztanowca: Prof. Dr. Otto Wilhelm Thomé Flora von Deutschland, Österreich und der Schweiz 1885, Gera, Germany (Wikimedia Commons)

Komentarze

Popularne posty z tego bloga

ogórek meksykański, mysi melon, cucamelon | Mexican gherkin, Mouse melon, cucamelon

W ramach cyklu o warzywach dyniowatych dzisiaj będzie o ogórku meksykańskim, znanym też w Polsce jako mysi melon, mini arbuz i cucamelon. Angielskie nazwy z jakimi możecie się spotkać to: mouse melon, Mexican sour gherkin, cucamelon, Mexican miniature watermelon, Mexican sour cucumber. Angielskie nazwy dosyć dobrze oddają czym właściwie jest ogórek meksykański i jak smakuje. W Meksyku, skąd pochodzi, nazywany jest małym arbuzem (sandita) i to jest chyba najlepsze określenie.

Historia portretu marka kucmerki | Let's make it like Anna Atkins!

W ubiegłą sobotę miałam wielką frajdę. Uczestniczyłam w warsztatach dotyczących ilustracji botanicznych i po raz pierwszy od nie pamiętam jak dawna poświęciłam się pracy bardziej kreatywnej niż pisanie i fotografowanie czy gotowanie*. Warsztaty odbywały się w Ogrodzie Botanicznym UW w ramach cyklu Ogrodowe odkrywanie. Inspirowane były opracowaniem pt. British Algae: Cyanotype Impressions fotografki Anne Atkins. Były prowadzone przez dwie przesympatyczne kobiety: biolożkę Krystynę Jędrzejewską-Szmek i ogrodniczkę Mariannę Darżynkiewicz-Wojcieską (blog Dzieje Kuchennej Wiewióry). A motywem przewodnim były „baldaszki” czyli rośliny z rodziny selerowatych (Apiaceae). Od razu powiem, że warsztaty były bardzo ciekawe i bogate pod względem formy i treści. Nie sposób opowiedzieć o wszystkim, ale nie o to też chyba chodzi :) Warsztaty były podzielone na część teoretyczną i praktyczną, które się ze sobą przeplatały. W części teoretycznej wysłuchaliśmy opowieści o historii ilustracji botaniczn…

dlaczego ogórki są gorzkie? | why do cucumbers are bitter?

Gorzkie ogórki? Nie szkodzi! Zaraz dowiecie się dlaczego, ale najpierw wyjaśnijmy dlaczego ogórki bywają gorzkie.

Gorycz jest naturalną cechą owoców ogórka spowodowaną obecnością kukurbitacyn i jest ona trudna do wyeliminowania. Zwykle owoce ogórka dostępne na polskim rynku nie są gorzkie, o ile rośliny były uprawiane w optymalnych warunkach. Potencjalnie u wielu odmian kukurbitacyny mogą się pojawić w owocach np. z powodu niedostępności wody, zmiennych warunków uprawy, niedoboru azotu i zbyt dużej różnicy pomiędzy temperaturą w dzień i w nocy. Warto więc kupować owoce ze sprawdzonego źródła.

Najwięcej goryczy jest przy szypułce, więc można ją ograniczyć obierając owoce od jaśniejszego końca w stronę szypułki (próbowałam - zwykle niewiele to daje).

A teraz dobra wiadomość - gorzkie ogórki można kisić. Po ukiszeniu ogórki przestają być gorzkie. Właściwie powinnam napisać, że ogórki pozbawione goryczy źle się kiszą i gorycz w ogórkach jest potrzebna, jeżeli chcemy je kisić :) To dlatego…